Kaskadowanie celów strategicznych w OKR

Kaskadowanie celów to przełożenie strategii firmy na cele zespołów. W OKR robi się to w dwa tygodnie: zarząd ogłasza priorytety, zespoły określają swoje cele i zgrywają je na wspólnym spotkaniu. Cele powstają w zespołach, nie są narzucane.

Ustalanie celów firmy i zespołów ma sprawić, że wszyscy wspierają realizację strategii. Gdy działa dobrze, zajmuje mało czasu, prowadzi do niezbędnych wyjaśnień i dodaje zaangażowanym energii. Niestety w wielu firmach kaskadowanie to biurokracja, która zajmuje tygodnie i rzadko daje efekty.

Dlatego w OKR mówi się o zgrywaniu: cele nie spływają z góry, tylko są proponowane przez zespoły i uzgadniane ze sobą. Najlepiej, gdy wszystkie zespoły robią to w tym samym czasie, a faza ustalania  priorytetów kwartalnych nie przekracza dwóch tygodni.

Kaskadowanie czy zgrywanie?

Według założeń zarządzania przez cele (MBO) zgranie, lub dopasowanie celów (alignment) ma spowodować, że wszystkie działania służą wspólnemu celowi, bez tarć, luk i dublowania wysiłków. Gdy John Doerr w 1999 roku prezentował założycielom Google opartą o MBO metodę OKR, omówił proces kaskadowania celów na przykładzie amerykańskiej drużyny futbolowej. Jej priorytetem było Zarobić pieniądze dla właścicieli. Co działo się poziom niżej?

Oto slajd Doerra z przykładem kaskady celów:

Pokazuje on jak mogą być powiązane cele na różnych poziomach organizacji. Niestety wprowadza w błąd. Wiele lat później Doerr w swojej książce wyjaśnił dlaczego. Najgorsze jest tu założenie, że Kluczowy Rezultat na poziomie firmy i działów staje się celem niżej.  To nadmierne uproszczenie. Pomija choćby relacje między zespołami i procesy, które w poprzek przecinają strukturę. Tworzy iluzję, że cele na górze są w stanie objąć wszystko, co robi firma. Tymczasem nie da się – i nie warto nawet próbować – zawrzeć w nich wszystkiego.

Dużo lepiej tę relację tłumaczy twórca OKR, Andy Grove. Opisując MBO w książce „High Output Management”, podał przykład celów hiszpańskiej królowej Izabeli i Krzysztofa Kolumba. Królowa dąży do zwiększenia bogactwa Hiszpanii, Kolumb ją wspiera realizując cel Znalezienie nowej drogi na Wschód. Sam zaproponował jak może wesprzeć dążenia Hiszpanii. Tak to powinno działać.

Już twórca MBO, klasyk teorii i praktyki zarządzania Peter Drucker, podkreślał, że cele mają powstawać w jednostce, która będzie je realizowała. Zatrudnieni tam są specjaliści najlepiej wiedzą, co powinno być najważniejsze. Gdy źródłem celów dla danego obszaru jest odpowiedzialny lider czy menedżer wzmacnia to jego zaangażowanie w biznes. To dość uniwersalna zasada: również gdy ustala się cele indywidualne, wszystko lepiej działa, gdy proces zaczyna się od propozycji osoby, która będzie je realizowała. Dziwne to kaskadowanie, skoro idzie „od dołu”. Dla wielu menedżerów to największa niespodzianka w procesie zgrywania. Nauczyli się, że „wyznaczanie celów pracownikom” to jeden z ich obowiązków.

Dlaczego nie da się po prostu kaskadować celów firmy

Punktem wyjścia do zgrywania są cele firmy, które na podstawie strategii wyznacza zarząd. Powinno ich być nie więcej niż pięć. Optymalne są cztery, jeśli dotyczą różnych aspektów biznesu: Produkt i Klient / Realizacja i Procesy / Ludzie / Pieniądze. Koncepcja pochodzi ze Zrównoważonej Karty Wyników (BSC). Wdrażające ją firmy często błędnie zakładają, że każdy dział i zespół musi przyczyniać się do realizacji wszystkich celów organizacji. Jeśli np. firma planuje wejść na nowy rynek, poprawić wyniki finansowe i zwiększyć satysfakcję pracowników, oczekują od każdego, w tym choćby działu księgowości, odniesienia się do każdego z tych priorytetów.

Stacey Barr, autorka książek o zarządzaniu wydajnością, znalazła trafną metaforę pokazującą nonsens tej interpretacji. Słoń (którym jest strategia firmy) nie składa się z wielu małych słoniątek (celów zespołów). Nie złożą się one na większą, spójną całość – do tego potrzebne są trąba, uszy i cała reszta. Podobnie w organizacji, każda część pełni swoją rolę. W odpowiedzi na strategię firmy wskazuje rzeczy z własnego obszaru, a nie ułamki wszystkich celów strategicznych. Dążenia poszczególnych zespołów muszą się złożyć ze sobą jak puzzle.

Cele firmy powinny nadawać kierunek, pomagać w wyborach i inspirować. Zarządzający natomiast mają się upewnić, że znajdują one odzwierciedlenie w priorytetach zespołów – niekoniecznie trzymając się modelu kaskady.

Kolejnym z powodów, dla których nie da się w prosty sposób kaskadować celów, jest rozkład realizacji w czasie. W kwartałach nie robi się „jednej czwartej” priorytetu, a to sugeruje wizja kaskady. Nie jest tak nawet w przypadku celów liczbowych, bo sprzedaż zwykle jest sezonowa. Przy pracy nad wskaźnikami bardziej złożonymi zmiana nigdy nie jest liniowa ani przewidywalna. Cele jakościowe – a takie są potrzebne w tym procesie – są natomiast sekwencją zmian, których określanie ma sens jedynie w widocznym horyzoncie.

Gry związane z odgórnym kaskadowaniem odbierają ludziom inicjatywę. Grający w „słoniątka” wykonują intelektualną gimnastykę, by dopasować się do wymagań biurokracji. Traktują system celów jak zadanie, które trzeba odrobić, wypełniając pola w jakimś arkuszu. Proces można usprawnić stosując kilka zaleceń, które mogą wydawać się sprzeczne z intuicją.

Jak usprawnić kaskadowanie OKR?

OKR firmy ustala się na rok, a zespołów na kwartał. Nie na wszystkie kwartały z góry – a niektórzy właśnie tak rozumieją planowanie kwartalne – tylko na najbliższy. W takim horyzoncie da się i warto określić, co powinno być priorytetem. W dłuższym nie ma to sensu choćby dlatego, że nie wiadomo, ile zajmie realizacja i co się wydarzy po drodze. Trzy miesiące są tu tylko okresem planowania. Nie wszystko da się osiągnąć w takim horyzoncie, można natomiast po nim prowadzić rozmowę, czy dana rzecz nadal jest najważniejsza.

Planowanie zaczyna się na dwa tygodnie przed końcem okresu mimo tego, że ostateczny wynik realizacji celów nie jest jeszcze znany. Jednak on w tym czasie bardzo się nie zmieni. Finalną ocenę prac i rozliczanie OKR można odłożyć na pierwsze dni nowego okresu. Wtedy łatwiej na spokojnie wyciągnąć wnioski i zdecydować co warto zmienić w pracy.

Powinno się ustalać priorytety zespołów i pomijać cele na poziomie działów (takich jak marketing czy IT). Po pierwsze szczebel pośredni wszystko komplikuje – gdy go wprowadzamy liczba elementów do zgrania rośnie. Po drugie – najważniejsze jest to, co się dzieje w zespołach blisko klienta.

Ponieważ to Objectives nazywają priorytety,  to o nich należy rozmawiać w czasie zgrywania. Czasochłonne dopracowanie Kluczowych Rezultatów można zostawić na pierwsze dwa tygodnie kwartału. Nie ma też sensu nad nimi pracować, dopóki Objective może się zmienić.

Zarządzający często starają się doprowadzić do sytuacji, w której na różnych poziomach miary są spójne. Te niżej składają się tak, by dać wyniki poziom wyżej, co często jest odwzorowane w postaci drzewiastych struktur KPI. Próby łączenia tego z kwartalnym planowaniem to droga na manowce. W większości firm takie zgranie tylko przedłuży okres ustaleń i niczego nie wniesie. We wskaźnikach nie występują proste zależności, w których 2+2 daje 4. Nie oznacza to rezygnacji z ustalania relacji między wskaźnikami. Warto to robić, jednak w innym tempie – aby nie spowolnić procesu zgrywania.

Nie warto w czasie zgrywania analizować planów realizacji OKR. Nie taka jest funkcja celów – podejmowane działania będą często zależeć od rozwoju sytuacji. To nie znaczy, że menedżerowie nie powinni pytać zespołów, jakie mają pomysły na osiągnięcie celu.

W końcu wyzwanie dla większości firm: każdy zespół powinien mieć tylko jeden priorytet. Dla każdego priorytetu musi też być jasne, kto go będzie realizował, co oznacza, że istnieje zespół, który się nim zajmuje.

Fazy ustalania celów

Jak więc wyglądają kolejne fazy zgrywania (już nie „kaskadowania celów”)?

Faza 1: Cele strategiczne

Roczne OKR odzwierciedlają strategiczne priorytety firmy. Ustalając je zarząd weryfikuje postęp realizacji strategii, określa cele na najbliższy rok i zapisuje je w postaci OKR. Często robi to na specjalnej sesji strategicznej. Cele ogłasza najpóźniej dwa tygodnie przed pierwszym kwartałem.

W kolejnych okresach cele roczne nie są zmieniane. Wtedy proces inicjuje komunikacja o postępie połączona ze wskazaniem priorytetu na najbliższy czas. Często wystarczy do tego mail od CEO.

Faza 2: Praca zespołów

Po zapoznaniu się z celami firmy, każdy zespół ustala swój cel. Powinno być jasne za co odpowiada – jaka jest jego rola w firmie. Zadanie zespołu to ustalić, jaka jest najważniejsza rzecz, która w najbliższym czasie powinna zostać zmieniona, poprawiona lub zbudowana.

By ustalić priorytet najlepiej przeprowadzić warsztat angażujący wszystkich członków zespołu. Za jego organizację odpowiada lider. Więcej: Jak ustalić OKR zespołu.

Warsztat powinien trwać do dwóch godzin i być zaplanowany najpóźniej na drugi dzień po ogłoszeniu priorytetów organizacji. Powstaje na nim draft OKR, w którym największe znaczenie ma wybór Objective. KRy będzie można jeszcze dopracować. Cel trafia do systemu (lub arkusza), w którym wszyscy mogą go zobaczyć.

Faza 3: Zgrywanie i tuning

Udostępnienie szkiców rozpoczyna fazę zgrywania celów. Tu zadaniem menedżerów jest zapewnić, że priorytety firmy mają pokrycie w planach zespołów. Prowadzone są też ustalenia między zespołami, których współpraca będzie niezbędna.

Dobrą praktyką jest spotkanie przedstawicieli wszystkich zespołów. Przedstawiają na nim swój priorytet, uzasadniają go, zbierają feedback. Wszystkie niejasności co do priorytetów powinny wyjść na tym spotkaniu. Po nim zespoły potrzebują minimum dwóch dni by poprawić swoje OKR.

Tu jeszcze jedno zalecenie: nie warto zatwierdzać celów. Po feedbacku i po spotkaniu zespołów to na liderze zespołu ciąży odpowiedzialność za kształt celu. Jeśli ma wątpliwości, może konsultować je ze swoim menedżerem, jednak formalny proces zatwierdzania celów tylko wszystko przedłuży i zmniejszy poczucie odpowiedzialności zaangażowanych.

Jeśli spojrzeć z perspektywy dojrzałości procesu, najgorzej jest, gdy wszystkie cele wyznaczane są odgórnie. Nieco lepiej, gdy proponują je zespoły i liderzy, dostają feedback i wracają z poprawionymi celami, które ktoś musi zatwierdzić. Przy dobrze ułożonej pracy ten ostatni etap można pominąć, a odpowiedzialność za uwzględnienie feedbacku zostawić zespołowi.

Menedżerowie z rezerwą podchodzą do takiego sposobu działania. Tymczasem nie ma ryzyka, że zespoły „zrobią, co zechcą”. Przypadki, w których kontrola ze względu na rangę tematu lub poziom dojrzałości zespołów jest potrzebna, łatwo zidentyfikować. O zgodność celów mogą zadbać bezpośrednio menedżerowie pracujący z zespołami.

Współpraca i tarcia przy zgrywaniu celów

Potencjalnych tarć trzeba szukać tam, gdzie jeden zespół zależy od drugiego. Współpraca kojarzy się dobrze, tymczasem – znowu niezgodnie z intuicją – im rzadziej będzie potrzebna, tym lepiej. Większa niezależność to szybsze działanie. Każdy przypadek, w którym realizacja celu wymaga pracy co najmniej dwóch zespołów, trzeba wyjaśnić. Te rozmowy powinny być transparentne i pozwolić ograniczyć niespodzianki pojawiające się w trakcie późniejszej pracy.

Poziomy zależności mogą być różne. Gdy marketing ma promować nową wersję aplikacji po jej wdrożeniu, do ustalenia jest tylko moment „przekazania piłeczki”. Gorzej, gdy dwa zespoły rozwijają produkt, ale jeden nie może zrealizować celów bez zmian wprowadzonych przez drugi. Największe wyzwanie to przypadki, gdy nie wiadomo, jakie działania będą potrzebne, a współpraca jest niezbędna. Każda taka sytuacja wymaga adaptacji planów i umówienia się na jakąś formę koordynacji. Im więcej zespołów musi się zgrywać, tym więcej czasu pochłaniają planowanie, a potem spotkania w trakcie kwartału.

Najważniejszym źródłem tarć, które trzeba zaadresować przy zgrywaniu, jest konflikt priorytetów pochodzący z poziomu managementu. Rąk do pracy zwykle jest za mało, a rzeczy do zrobienia zawsze dużo. Cały proces ustaleń prowadzi się po to, żeby wszystkie oczekiwania zostały wyjaśnione – nie ma co tego odkładać na kolejne tygodnie. Wtedy priorytety powinny być chronione, a zespoły skupione na osiągnięciu założonych celów.

Kiedy kaskadowanie strategii działa

O skuteczności zgrywania przekonamy się podczas realizacji. Jeśli spełni swoje zadanie, zarządzający powinni zauważyć większy postęp, mniej dramatów, eskalacji oraz sytuacji, w których:

  • priorytety zespołów nie są znane,
  • zaskoczeniem jest, że gdzieś potrzebna jest współpraca,
  • nagle okazuje się, jakie rzeczy nie będą realizowane.

Gdy ograniczy się takie zdarzenia, jest więcej czasu na skupienie i pracę nad priorytetami. Mniej – zbędnej komunikacji i niezaplanowanej pracy, którą można było przewidzieć.

Firmy, które próbują wprowadzać OKR na każdym poziomie, tworzą szczegółowe plany, zgrywają dokładnie każdy O i KR oraz wprowadzają zatwierdzanie wszystkiego na najwyższym szczeblu fundują sobie czasochłonny proces ustaleń. To nie tak zwinne planowanie priorytetów w OKR powinno wyglądać.

Za organizację procesu zgrywania odpowiada właściciel OKR w firmie. Ma sprawić, że wszyscy wiedzą co mają robić a ustalenia zapadają sprawnie. Cel to wejść w nowy kwartał z gotowymi OKR.